Wuběr rěčow:

Stawizny Njebjelčic

K stawiznam wsy Njebjelčicy wot spočatkow hač k 700. róčnicy 2004

Lětsa (2004) swjeća Njebjelčicy 700 lětny jubilej prěnjeho swojeho pisomneho naspomnjenja. Tónle podawk je nam nastork, so ze stawiznami tuteje wsy zaběrać.

W archiwje klóštra Cistercienzowkow Marijineje hwězdy chowa so wone wopismo pod čisłom 55, w kotrymž so prěni króć wjesne mjeno Njebjelčicy ( a to takle: Nebilschicz) naspomni. Nastork za wupisanje wopisma bě předaće wjeski Jawory na klóšter Marijinu hwězdu a za swědkow mjez druhim pomjenowachu knjezow(?) "Petrus et Sifridus de Nebilschicz. Wěste pak je, zo njedokumentuje tuto prěnje pisomne naspomnjenje wjeski Njebjelčicy spočatk čłowjeskeho wobydlenja w tutej wokolinje kraja. W 19. lětstotku namakachu w Njebjelčicach a we wokolinje Njebjelčic sudobja, kotrež pochadźeja samo z bronzoweje doby (1 300 do Chr.). Chcemy-li so njehladajo na chětro njewěste wopismowe podłožki bližić konkretnym spočatkam přićaha a wobsydlenja Njebjelčic, to dyrbimy so měć po wědomostnych kriterijach sydlišćoweho slědźenja (městnoležomnostne katalogi a mjenapřeslědźace podłožki). Njebjelčicy zdawaja so po dźensa hišće spóznajomnej ležomnostnej formje być załožene we wobłuku zasydlenja Serbow a Němcow kónc 12., spočatk 13. lětstotka). Tež fakt, zo - kaž chcemy to hišće předstajić - bě we wsy rjad namrětych kubłow, na to pokazuje.We wobłuku mjenoslědźenja stej dwě měnjeni. J.G.Bönisch wotwodźowaše 1824 pochad mjena Njebjelčicy wot njebjesa (wón pisa : Nebeßa), a zastupuje měnjenje, zo móhłoj być w Njebjelčicach swjatnica serbskeje njebjeskeje bohowki a pohrjebnišćo. Tomu napřećo steji moderne slědźenje, kotrež wotwodźa mjeno Njebjelčicy wot staroserbskeho Neběl´šici abo Neběl´čici. Dalša móžnosć by była wotwodźenje wot Neběl´k, Nebělk, kotrež so zestaja ze słowow ne (tu jako negacija) a běli (běły). Samsny woznam přicpěwaja tež wjesnemu mjenu wopušćeneho sydlišća Nebelschitz (pola kupjele Gottleuba).

Kaž prajene, prěni króć so Njebjelčicy mjenuja 1304 a to z mjenowanjom dweju wosobow. Wopismo z klóštra Marijina hwězda pak ničo njepraji wo wulkosći a wobjimje wobsydstwa Petrusa a Sifridusa de Nebilschicz. Njewěmy, hač běštaj to bratraj a zhromadnje Njebjelčicy wobsedźeštaj abo kóždy dźěl wjeski wobsedźeše. Je bjeze wšeho móžno, zo běštaj jenož naměstnikaj we wsy. Z wěstosću pak hodźi so na zakładźe wědy wo sydlenskich stawiznach w zapadnej Hornjej Łužicy prajić, zo běchu Njebjelčicy tehdy wobsydstwo Kamjenskich knjezow a zo wazalojo, runje tajcy z Njebjelčic zdźědźene wobsydstwo wobhospodarichu.Wězo dyrbimy tule naspomnić Swobodneho knjeza z Niebelschütza, kotryž bě tu we wsy 1994. Na zakładźe wot njeho připósłaneho rodopisa a dalšich jeho wuprajenjow njehodźi so 100procentowsce wuslědźić, zo je wón potomnik tych knjezow, kotřiž su we wopismach podawiznow zapisani. 

1331 naspomni so we wopismje klóštra Marijina hwězda "Guntherus de Nebelschicz". Tež wo nim blišeho njewěmy.

W dawkowym registrje klóštra, kotryž su do lěta 1374 započeli wužiwać, so Njebjelčicy mjenuja.
 Z tuteje powěsće wěmy, zo bě Njebjelčanske namrěte wobsydstwo do pjeć dźělow rozdźělene, kotrež běchu rozdźělnje wulke. Po formuli: "1 łan role = 1 kórc žita (rožki) hodźi so w Njebjelčicach wuličić ratarsce někak 238 ha wulka wobdźěłana płonina, kotruž 11 najencow wobdźěłaše. Wobsedźer Njebjelčic bě tehdy Tamme z Njebjelčic, kotryž 1374 jako swědk při předaću wsy Schönbach na klóšter Marijinu hwězdu wustupowaše. Tamme z Njebjelčic je připódla prajene posledni wobsydnik, po wopismach naspomnjeny, w našim regionje. W dawkowym registrje zapisane wotedawki wobkrućeja cyrkwinski dźesatk, kiž měješe so płaćić. Wotedaće tohole cyrkwinskeho dawka dowola jenož rozsud, zo je klóšter tehdy hižo měł patronatstwo nad božim domom. Hdy konkretnje je klóšter tuto prawo dóstał, njeje  z wopismom podate.
Prěni raz we wopismje mjenuje so Njebjelčan cyrkej dnja 11. apryla 1404, hdyž dyrbješe wo zwadźe, kotraž bě nastała z fararjom Janom Bleichmesterom z Mügelna, kotremuž słušeše wołtar w Njebjelčanskej cyrkwi, dochodow dla rozsudźić Rom.

Hižo dnja 30. nowembra 1426 kupi abatisa klóštra Marijineje hwězdy Eneda von Waldow kubło (a?) w Njebjelčicach wot Heinricha III. z Kamjenca. Dokładnu informaciju njemóžemy podać.Za městne stawizny ma so wuzběhnyć, zo naspomni so prěni raz pěskowy młyn w lěće 1436 w zarunanju namrěwcow města Kamjenca.

Dnja 18. nowembra 1438 přiwza čěski kral Albrecht wazalow zemrěteho Borsa z Kamjenca pod čěsku krónu a wobkrući jim jich najenstwa a prawa. We wopismje k tomu mjenuje so Kamjenski radny knjez Peter Hensel jako wobsedźer Njebjelčic, kotrež bě wot Borsa Njebjelčicy dóstał.

Dokładniši přehlad , što je Peter Hensel w Njebjelčicach wobsedźał, dóstanjemi z wopisma z dnja 30. měrca 1444. Peter Hensel bě w pjenježnych wuskosćach a předa klóšterskej abatisy 14 šilingow, 3 groše danje wot štyrjoch najenskich dworow w Njebjelčicach. Hač je hdy pjenjezy wróćo płaćić móhł, nichtó njewě.
Šěsćdźesat lět pozdźišo, mjenujcy 1503 su Njebjelčicy we wobsydstwje Hansa von Metzrada nad Worklecami, kotryž jako wěno za swoju dźowku, kotraž bě do konwenta zastupiła, klóštrej bura da, kotryž měješe jako dawk płaćić 18 grošow, 6 kokošow a 30 jejow.

Najpozdźišo w 1. štwórći 16. lětstotka je cyła wjes do wobsydstwa klóštra přešła a měješe w nim wostać do srjedź 19. lětstotka.

Ze 16. lětstotka su nam lědma powěsće wo Njebjelčicach zawostałe. Dwě wuwzaći njech stej mjenowanej.
1561 kupi Kamjenski rada "Pfaffenberg" ?? za 15 tolerjow, zo by Wysoku hasu zwuporjedźił a rozšěrił.
Druhi podawk bě tak mjenowana piwowa wójna mjez Kamjencom a Njebjelčicami, kotraž "cychnowaše" dnja 2. nowembra 1587. Wo jeje přeběhu smy jara derje informowani, dokelž je ju Kamjenski měšćanski pisar Caspar Haberkorn w swojich "Camentzer Annalen" nadrobnje dokumentował. Piwowa wójna skónči so z tym, zo město Kamjenc klóštrej Marijina hwězda načinjenu škodu zapłaći. Hačkuli bě wěc z tym ze swěta, wadźachu so nimale hišće sto lět z klóštrom točenja klóšterskeho piwa dla w Njebjelčicach. Hakle 1683 so wujednachu a postajichu, zo ma jeničce klóšter prawo, w Njebjelčicach piwo točić. Z tym drje běchu wulke wadźenja skónčene, ale hišće w lěće 1723 w Kamjencu Njebjelčan wotročka 6 dnjow w jastwje dźeržachu, dokelž w zjawnosći klóšterske piwo chwaleše a Kamjenske za "njepijomne" swarješe.
Z rozprawnistwa wo piwowej wójnje pak tež wěmy, zo hižo w lěće 1587 skutkowaše "šulmejster" w Njebjelčicach, tež hdyž jeho mjeno njeznajemy.

Kak su so Njebječicy w prěnjej połojcy 17. lětstotka wuwili, njewěmy. Tež tu su powěsće jara rědke. Je jenož snadny pokiw, zo su Njebjelčicy jara ćerpjeli pod wuskutkami 30lětneje wójny.

Dokładniše powěsće mamy z lěta 1672. W klóšterskim archiwje je zapis wotedawkow wulkich kubłow (urbarij), w kotrymž su wotedawki poddanow klóštra zapisane. Z tutych ličbow hodźi so tohorunja slědować, kajke je było wobsydlenje a kajka socialna struktura we wsy Njebjelčicy. Tak bě tehdy w Njebjelčicach 17 burow, 5 zahrodnikow a dwaj chěžkarjej žiwych.

Ličba najenkow je zachowana w zajimawym dokumenće z lěta 1685. Jedna so wo wěcne sudniske knihi klóštra Marijina hwězda, w kotrejž su mjez druhim wšitke ležomnosće z jich wobsydnikami zapisane. W tutej knize so dale wobtwjerdźi, zo dyrbjachu so Njebjelčan najenkojo do Krěpjec na wěcne sudnistwo podać, potajkim njemějachu swój sudnistwowy wobwod we wobłuku klóštra.

Předstajenje wšěch wobjednanych zwadow na wěcnym sudnistwje z lěta 1685 by tule było přewobšěrne. Tohodla njech dosahaja sćěhowace informacije. Zajimawe je, zo njeje ani 1680 naspomnjeny šulski mišter Jan Pjetaš zapisany, ani jedyn z jeho potomnikow. Wuraznje pak so šuski dom mjenuje. "Der Gemeine ist anbefohlen, des Schulmeisters Hauß in gutten Dache zuhalten undt zubeßern ; damit er trocken darinnen sitzen undt bleiben könne..." a: " Dem Richter ist vorgehalten worden, dass Er zu Kirchen, Pfarr undt Schulhaussen, wenn was daran zubauen, auch seine Fuhren verrichten, undt sich deßen nicht entbrechen solle."

Dnja 11. januara 1715 změni so wobsydstwo nad pěskowym młynom. Młyn, kotryž bě hač dotal njepředajomne wobsydstwo klóštra Marijina hwězda był, přepoda klóšter do zdźědźičneho swójstwa Pětrej Sandmüllerej.

1739 wotpali so stara cyrkej, kotraž steješe na kěrchowje. Kak wysoke su škody woprawdźe byli, njehodźi so rjec. Wěste je jenož, zo dyrbjachu twarić nowu cyrkej.

Tutu twarjachu w lětach 1740-1743. Wědomje jako "katólske škitnišćo" přećiwo Lutherizmej natwarichu ju na nowym, dźensnišim městnje. Jeje pragmatiski wuznam wuzběhny so předewšěm z wuhotowanjom cyrkwineje wěže, kotraž bě z třomi 40 łochćow wysokimi kupolemi wupyšena. Tute běchu hač do Kamjenca widźeć.

1744 dósta cyrkej zwón "in dedicata Sanctis.Venceslao et Procopio", kotryž liješe zwonylijer Weinhold z Drježdźan.

Z lěta 1750 je so zdźeržał zapis wobydlerjow wsy, kotryž w žórłowym přiwěšku podamy.
1764 natwarichu nowy šulski dom, kotryž wopisuje Njebjelčan kapłan Pětr Edmund Krječmer 1839 ze słowami: "einem alten hölzernen Gebäude".

1765 so Pěskecy do farskeje wosady w Njebjelčicach zafarowachu. Pěskecy słušeše do toho do Chrósćanskeje wosady.

Wosebje hódny je fakt, zo w lěće 1769, w 30lětnej wójnje přetorhnjena tradicija jutrownych křižerjow, wobnowi.

1789 natwarichu dźensnišu faru a cyrkej dósta w samsnym lěće dalši zwón.
Podawki Napoleonskeje wójny , tak krótka historiska powěsć, wunjesechu tež Njebjelčanam w lěće 1812 wulke wobćežnosće.

Spočatk 19. stolěća množachu so powěsće wo Njebjelčicach, při čimž smy druhdy našli material, kotryž so dźensnišemu wobkedźbowarjej skerje dźiwny zdawa. Tak wozjewi Sandmüller w Camenzer tydźeniku sćěhowacy inserat: "Es sind in der Nacht v. 26. auf d. 27. April d. J. von meinen auf einem Wege gepflanzten Obstbäumen 2 Birn- und 2 Apfelbäume entwendet worden. Wer mir diesen Frevler anzeigt, dass ich ihn gerichtlich belangen kann, erhält 4 Thaler. Georg Sandmüller bei Nebelschütz."
1830 wottwarichu na cyrkwinej wěži tři 40 łochćow wysoke kupole a město toho natwarichu nowu masiwnu kupolu, kotruž w ludźe "latarnju" mjenowachu. Mjez klóštrom a farskej wosadu nasta zwada wo tym, štó ma kóšty za to njesć. Zwada traješe 20 lět a so skónči z tym, zo ma je płaćić farska wosada. Samsny čas so w Njebjelčicach sta ratarske wobnowjenje, mjenujcy plahowanje dźećela.
Z lěta 1832 je so zachowała powěsć, zo so " vor dem Weg zur Kirche" započeli chmjel plahować. To dopokaz za to, zo měješe Njebjelčan farar prawo, piwo warić. Tuto prawo piwawarjenja w samsnym lěće zběhnychu.
W sćěhowacym lěće, potajkim 1833 dósta cyrkej nowe pišćele, zhotowjene wot pišćeletwarca Rennerta z Budyšina.

Lěto  1836 přinjese wobydlerjam Njebjelčic jedyn z najwažnišich podawkow w stawiznach wsy. Wot 1. januara njeběchu po procesu wotměnjenja we wsy hižo žani poddani burja, zahrodnicy a chěžkarjo napřećo klóštrej. Wjesna ludnosć bě we wšěch prawniskich naležnosćach měšćanskej runostajena. Wot toho dnja njetrjebachu so hižo dodawać wotedawki klóštrej.

1839-1840 započa mulerski mišter Freudenberg twarić nowe twarjenje za šulu. Na zakładźe zdźeržanych twarskich podłožkow wěmy, zo bě předchadna šula "der Seite der Pfarrei gegenüber".
Wokoło 1840 zwyšichu tež w Njebjelčicach z kumštnym hnojenjom a z drenažu ratarske wunoški na polach.
1845 předachu stary wěžiny časnik do Połčnicy. Z tamnišeje cyrkwje swj. Nikolaja hišće dźensa Połčničanam hodźinu bije.  Samsne lěto natwarichu móst přez rěčku Jaworu.

W oktobrje lěta 1848 wutworichu w Njebjelčicach prěnje zjednoćenstwo, mjenujcy "Serbske burske towarstwo Njebjelčicy".

W nocy wot 11. do 12. decembra 1865 so nimale cyłe Njebjelčicy z wulkim wohenjom wotpalichu. Tež Serbske Pazlicy běchu po klóšterskej chronice potrjechene.

Jako dalše towarstwo w Njebjelčicach w lěće 1870 załoži Jurij Wróbl pčołarske towarstwo.

Pěskowy młyn, kotryž kaž horjeka prajene, słuša do najstaršich w podłožkach mjenowanych młynow w Hornjej Łužicy, so dnja 4. septembra 1872 wotpali.

W februarje 1881 započa farar Kubaš z wudawanjom "Serbskeho hospodarja". Tónle časopis měješe wjace hač 750 abonentow.

W samsnym lěće dósta cyrkej zaso nowy časnik na wěžu a nowy křižowy puć. Wosebiteho na nim je fakt, zo jón dwě słužownej za 120 tolerjow darištej.

1882 nakupowachu dalše wěcy za boži dom. Tak postajichu znowa božodźěsćowy žłobik z Oberammergaua a powěsnychu nowe Wěčne swětło z napismom:"Sym hako Swětło do swěta pišoł, zo žadyn, kiž do mnje wěri, we ćěmnosćach njekhodźi sc. Wsj. Jana XII. 46. Porjedź.1882.”. Farar Kubaš k tomu přispomni: " Myslu, zo wostanje lampa wozdoba cyrkwje na dołhe časy, hdyž ju hladamy a hdys a hdys z mjechkej kožanej lapku wótrějemy."

1884 dósta cyrkej nowu dupu, kotraž pochadźeše z lěta 1785 a dotal w Budyskej tachanskej cyrkwi steješe.

Zajimawe je ličenje luda z lěta 1885. W tutym lěće bydleše w Njebjelčicach 276 wobydlerjow, 237 katolikow a 39 protestantow. 249 běchu Serbja, 27 Němcy.

Dnja 30. nowembra 1888 załoži farar Kubaš, tehdy hišće kapłan, w Pančicach burske towarstwo.
Njebjelčanski farar, kanonik Mikławš Smoła swjećeše dnja 5. meje 1889 swój 25lětny měšniski jubilej. Cyrkwinska wosada dari jemu, kotryž móžeše lědma hišće běžeć, jězdny stoł a dwě latarni za procesiony. Hižo dźeń do toho zaspěwa jemu cyrkwinski chór a dźěći ćehnjechu z lampionami jemu k česći. Na swjedźeńskim dnju bě wjes swjatočnje z chorhojemi wupyšena a jemu k česći, tak powěsć, běchu wutřěle.
Dnja 17. junija 1889 narodźi so w Njebjelčicach syn skałarja Jan Skala. Jan Skala je so wuwił na wuznamneho basnika, žurnalista, politikarja za mjeńšiny w 20. lětstotku.

1890 nastupi farar Kubaš doskónčnje swoje zastojnstwo jako farar Njebjelčanskeje wosady.

1892 kupi farar Kubaš z cyrkwje w Hainsbergu pola Aachena wołtar w stilu rokoka a jón w Njebjelčicach natwari.

Hižo dnja 13. nowembra 1895 móžeše farar Kubaš swój slěborny měšniski jubilej swjećić. Z tuteje přičiny dari cyrkwi nowy tabernakl. Cyrkej měješe tuž tři tabernakle, wony ze stareje cyrkwje, zhotowjeny w lěće 1739, tabernakl z lěta 1744 a nowy.  W slědowacym lěće započa farar Kubaš z twarjenjom swojeho mawsoleja.

1899 dósta boži dom nowy nawołtarny wobraz, předstajacy swj. Měrćina. Molowała bě jón sakska princesna Mathilda. Tónle nawołtarny wobraz sta so hnydom z motiwom na póstowych kartach, swědčeše tola wo wosebitej přichilnosći kralowskeho dwora k Njebjelčicam.

Dnja 28. februara 1900 stupi rěčka Jawora přez swoje brjohi a wuskutkowa w Njebjelčicach wysoku wodu.

K jutram lěta 1902 sta so na křižerjach něšto spodźiwneho, štož Njebjelčanow chětro rozhori. Špatneho wjedra dla jěchachu Wotrowčanscy křižerjo jenož hač do Jawory a tam so zawróćichu. Njebjelčenjo pak jěchu cyły puć.

Farar Kubaš ze swojom wašnjom so přeco njelubješe ludźom. Mnoho jeho wuprajenjow su dźensa hišće we wobydlerstwje znate. Tak zapisa wón lěta 1904 do swojeje chróniki: " Na swěće je wjele móžno, jenož jedno nic, zo bychu Njebjelčenjo jónu k rozumej přišli a změrom wostali.

W swojej chrónice zapisa farar Kubaš dnja 13. februara 1906: "Ein gewisser Rölke aus Schönau erschlägt den hilflosen Schirak am Mahres Teich mit der Axt. Der Täter ist flüchtig." Njebjelčicy stanu so tak z městnom njeskutka. Samsne lěto započinaja po dołhich jednanjach z twarom noweje šule, dokelž stara žadanjam hižo njewotpowěduje. Hdyž so tuta potom dnja 3. junija 1907 swjatočnje woswjeći, dóńdźe k skandalej. Nad durjemi zachoda je tafla w serbskej rěči. Kamjenski šulski radźićel přećiwo tomu raznje protestuje, tak zo dyrbi so druha w němskej rěči přidać. Komentar fararja Kubaša: "Nun ist der Michel gerettet."

Lěto 1907 přinjese za Njebjelčansku cyrkej wuznamne změny, přetož so nutřkownje dospołnje wobnowi.
Dnja 12. januara 1911 załoži so w Njebjelčicach Swobodna wohnjowa wobora.

1912 natwarichu nowu korčmu ze žurlu a do cyrkwje nowe pišćele. K pišćelam farar Kubaš přispomni:" kann bej meinem begräbnisse ein anstaendiges Requiem gespielt werden."
1913 załoži so w Njebjelčicach " Katolska Bjesada". Samsne lěto zahaji so tradicija, kotraž jenož do 28. nowembra 1937 traješe. Njebjelčanscy hercy na wěstych swjatočnosćach na mosće wosrjedź wsy zahrachu.
Za čas I. Swětoweje wójny, do kotrejež dyrbješe tež wjele mužow wsy ćahnyć, su w lěće 1916 mały zwón cyrkwje za wójnske zaměry rozškrěli. Farar Kubaš k tomu přispomni:"Jako wopor wójny dźensa mały zwón (175kg) dele wzachu; poswjećeny bu na swj.Procopa a Wjacława, lał je jón Weinhold z Drježdźan. Wotewzaće wjetšeho (350 kg) zwona su na moje žadanje přestorčili- w tamnych su wšě hač na Sanktusowy zwón zebrali."

1923 dósta potom cyrkej tři nowe zwony na česć Swjateje Marije, swj. Józefa a Měrćina.
Dnja 16. měrca 1924 su w Njebjelčicach wutworili wjesnu jednotku "Sokoła". Wučer Filip Jakubaš přewza nadawki předsydy a Pawoł Šołta bě nazwučowar na narjadach. Towarstwo měješe ze załoženjom 25 čłonow.
Samsne lěto so pohrjebnišćo wosady powjetši a z murju wobda.
Dnja 5. julija 1926 bě w Njebjelčicach spodźiwny wjedrowy fenomen wobkedźbować. Wutworił bě so wichor-kužmot, kotryž statok Mikławša Žura zniči.

1932 wučachu w Njebjelčanskej šuli třo wučerjo, kotřiž so do štyrjoch rjadownjow w dźěle dźělichu. Sčěhwki nacionalnosocialistiskeho terora přećiwo serbskemu ludej su tež wobydlerjo z Njebjelčic začuwali. Nic jenož, zo dyrbjachu znowa mnozy mužojo ćahnyć do wójny a zo su mnozy padnyli, tole wobswědča, ale tež namócne wupokazanje fararja Miča je wulke dźěle ludnosće porazyło. Nacije su chcyli dócpěć, zo so serbska rěč w serbskich wosadach w zjawnosći a na božich słužbach wjace njewužiwa a zo so serbska ludowa kultura zniči. Tónle zaměr njejsu dócpěli. Wot biskopa Petrusa Legge w Njebjelčicach zasadźeny administrator P. Romwałd Wagner OFM ze Šleskeje někotryžkuli zakaz njewobkedźbowaše a jeho tohodla Gestapo wospjet přesłyšowaše a warnowaše, dokelž so wuměnjenjam "germanizacije" njekłonješe. Dyrbješe samo na wosom dnjow do jastwa, dokelž bě žony z Njebjelčic pohonjował, chodźić w swojej narodnej drasće.

Wobsadźenje kraja přez Sowjetsku armeju w aprilu 1945 bě za mnoheho wobydlerja Njebjelčic zbudźiło začuće wuswobodźenja, hačkuli je přišło přeco zaso k přemasnjenjam. Njebjelčicy same njejsu pod wojowanjemi ćerpjeć měli, jenička bróžeń so z granatami zdźěla zniči.
Čas po II. Swětowej wójnje bě čas hłódtradanja, nuzy a zymy. Tak gmejnska rada mjez druhim wozjewi: " Njedostatk w zastaranju z wuhlom dale přiběra a budźe lětsa katastrofalny. Ludnosć lětsa žane wuhlo hižo njedóstanje. W našej gmejnje je 142 domjacnosćow. 112 domjacnosćow je bjez drjewa. Burow prosymy, nuzućerpjacej ludnosći z něšto drjewom wupomhać."
Po wójnje wutworjena gmejnska rada sej zawěrno lochko njeměješe. Protokol zdźerža nam zestawu powójnskeje gmejnskeje rady:"Za předsydu gmejnskeho zastupnistwa Jakuba Kubicu a za 1. naměstnika Józefa Justa a za 2. naměstnika Mikławša Žura jednohłósnje wuzwolichu. Za gmejnskeho předstejićerja jednohłósnje wuzwolichu dotalneho předstejićerja Jurja Cyža. Za naměstnika wuzwolichu jednohłósnje Jana Žura. Za čłonow gmejnskeje rady wuzwolichu Mikławša Hejdušku a Franca Günthera. Do bydlenskeho wuběrka powołachu Jurja Pjecha, Pawoła Probsta, Marju Bukowu a Jakuba Cyža, kotřiž běchu do toho hižo tole zastojnstwo wukonjeli. Do wuběrka za ćěkańcow postajichu Józefa Bartyllu, Ericha Skatulu a Hedwigu Šmitowu. Za nadróžneho mištra wuzwolichu Jakuba Kubicu. Gmejnskeho pisarja jako pomoc na probu zasadźichu.”, rěka w protokolu. Njemějachu jenož mnoho problemow rozrisać, druhdy běchu tež kuriozne rozsudy.

Tak přispomni protokol 1947: "Dumpańcu mamy za njepočink, dokelž je so posledni raz wjele stało. Tohodla so jednohłósnje rozsudźi, zo so tole wašnje wotstroni.
Dnja 5. julija 1952 wozjewi so w serbskim młodźinskim časopisu SNM "Chohoj měra wot Njebjelčan trójki skomponowany spěw: "Wjesoła młodźina”.

W Njebjelčicach załoži so dnja 1. aprila 1953 ratarske prodrustwo typa III. Z gmejnskich protokolow zhonimy, zo je so na burow wukonjał wulki ćišć, do drustwa zastupić.
Dnja 8. nowembra 1957 załoži so Njebjelčanska sportowa jednotka. W času wot 1957-1960 přewjedźe sportowa jednota Njebjelčicy 108 koparskich hrow. Najhusćišo hrajachu na twjerdym sportnišću w Hlinowcu, přetož Njebjelčenjo njemějachu hišće swoje sportnišćo.

Najwuznamnišemu synej Njebjelčic, Janej Skali, wěnowachu serbscy studenća dnja 29.12.1957 wopomnjensku taflu, kotruž přičinichu na jeho ródnym domje. Financowali běchu to sami.

1960 dósta sportowa jednotka w Njebjelčicach swoje sportnišćo. Pastwišćo Žura-Kokle při puću do Jěžowa wupjelnichu ze zemju a připrawichu sportnišćo. Tři lěta su Njebjelčenjo w dobrowólnym dźěle tole zdokonjeli. Prěnja přećelska hra na nowym sportnišću wotmě so dnja 20. awgusta 1960 přećiwo Hlinowcej z kapitanom Geratom Libšom z rezultatom 1:6.

1963 polěpši so strowotne zastaranje za Njebjelčanow z tym,zo přepoda so gmejnska sotrownja.

1964 poswjećichu z wulkim wobdźělenjom ludnosće 4 nowe zwony na česć Swj. Marije, Měrćina, Józefa a Cecilije.

Wjace hač 5 lět twarješe gmejna Njebjelčicy dźensnišu pěstowarnju "Jan Skala€. Wotewrichu ju 1972.

Tohorunja w lěće 1972 wobzamknychu mjez Sportowej jednotku Njebjelčicy a čěskej Jednotu Roztoky a to z mustwom "Stara garda" přećelske zrěčenje.1973 so gmejna Njebjelčicy powjetši, přetož Miłoćicy a Serbske Pazlicy so w zwisku z gmejnskej reformu zagmejnowaštej.

Kěrchow gmejny Njebjelčicy dósta 1974 ćěłownju, kotruž tehdyši wjesny farar dr. Horjeń poswjeći.

W času wot 24. junija - 3. julija 1977 swjećeše Sportowa jednotka Njebjelčicy składnostnje swojeho 20lětneho wobstaća gmejnski swjedźeń.

W meji 1978 započachu z twarom prěnjeho sydlišćoweho domu, kotryž so w lěćnych měsacach 1980 dotwari.

1979 natwari prodrustwo dźensa hišće woblubowane kupanišćo za małe dźěći. To bě konkretny přinošk za lěto dźěsća w UN. Iniciatiwa wuchadźeše wot knjeza Mareka.

1981 połožichu zakładny kamjeń za chlěw rancow a w januarje 1984 tam prěnje rancy z prosatami hladachu.

Čas wokoło lěta 1980 bě tež woznamjenjeny z pohubjeńšenjom hospodarskeje situacije w něhdyšej NDR. Někotre rozprawy wokrjesa Kamjenca to jasnje potwjerdźa. Tak rěkaše mjez druhim: "Mit der Versorgung von Fleischwaren ist die Bevölkerung nicht zufriedengestellt. ...wie können Einsätze stattfinden, ohne jegliches Baumaterial. ...Von Seiten der Bürger wurde in letzter Zeit kritisiert, warum stehen in den Verkaufsstellen kein Tafelöl, Spirituosen und andere Nahrungsmittel im Angebot. ...Zur Initiative "Mach mit Wettbewerb" kann gesagt werden, daß verschiedene Arbeiten nicht zur Durchführung kommen, da es an Baumaterial mangelt."
Swój prěni wulki sportowy wuspěch žnjeješe koparske mustwo z Njebjelčic w hrajnej sezonje 1987/1988. Wone bě wokrjesny mišter.
K najhóršemu posudźowanju našeje wsy ze stron zarjadow dóńdźe 1988. Zwěsći so hamtsce, zo su Njebjelčicy " eine vorerst heruntergewirtschaftete Gemeinde". Bjez dźiwa tuž, zo wobydlerstwo gmejny podawki wokoło "přewróta" jenož njewitaše, ale so tež aktiwnje na nim wobdźěli.
Dnja 17. junija 1989 počesći gmejna Jana Skalu z postajenjom pomnika před zachodom do pěstowarnje.
Hižo w decembrje 1989 wuznachu z podpismowej akciju mnozy wobydlerjo swoju wolu k znowazjednoćenju Němskeje.
W lěće 1989 poradźi so Njebjelčan koparjam 1. mustwa postup do wobwodneje klasy.
1990 zawrěchu gmejnsku sotrownju w Njebjelčicach, kotraž bě w sportowym domje zaměstnjena. Samsne lěto so w prěnich woprawdźe swobodnych wólbach 12 gmejnskich radźićelow wuzwoli. Z Tomašom Čornakom, tehdy 26 lětnym, wuzwolichu sej Njebjelčenjo tehdy jednoho z najmłódšich wjesnjanostow w Swobodnym staće Sakskeje.

Dale wožiwi wjesna skupina CDU nałožk mejestajenja a mejemjetanja.
1994 přewza młodźina zamołwitosć za tónle nałožk.
Dźeń "Němskeje jednoty" 1990 swjećachu w Njebjelčicach ze swjatočnej božej mšu. Připołdnju zwony zwonjachu a dźeń zakónči so z rejemi.
1991 nasta, posrědkowany z Claude Touvenot prěni kontakt za partnerstwo z gmejnu Colombey les belle ( Francoska), region Toul (Department Muerthe et Mossele) w bliskosći Nancy.
1991 bě za Njebjelčicy lěto wažnych rozsudow. Wuspěšnje wobarachu so wjesnjenjo twarej 30 metrow wysokej wotpadkowej deponiji a pokazachu z hromadźenjom podpismow, jednodnjowskej blokadu puća a zhotowjenjom plakatow swoju wolu za škit přirody a wobswěta. Na Njebječanskim teritoriju planowanu wulkopiwarnju samsne lěto zarjad za regionalne planowanje wotpokaza.
Dnja 12. oktobra 1991 załoži so w Njebjelčicach Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB).
1992 móžachu skónčnje přepodać nowu natwarjenu hłownu dróhu. Powjerch dróhi so wobnowi, wšě kable a rowy do zemje składźechu (za zemski płun a zastaranje z wodu) a chódby za pěškow zhotowichu.
Ze zakónčenjom šulskeho lěta 1991/1992 skónči so stalětna tradicija Njebjelčan šule. Dźěći chodźa wot spočatka šulskeho lěta 1992/1993 do Worklec do šule.

Lědma štó je sej móhł wumyslić, zo so z 28. awgustom lěta 1992 započatym mjezynarodnym wjesnym swjedźenjom z wobdźělenjom hosći z Čěskeje, Bosniskeje a Francoskeje wuwije nowa tradicja w gmejnje.
Tež za přirodoškit so Njebjelčenjo angažowachu. 1992 natwarichu baćonam hnězdo, kotrež 2002 na nětčiše městno stajichu.
W lěće 1993 wobkrućichu dźensniši gmejnski wopon (naćisnył bě jón w Njebjelčicach rodźeny wuměłc Jan Hansky).
Samne lěto spotorhachu "stary gmejnski dom", ponowichu farsku cyrkej swj. Měrćina a pěstowarnju. Nimo toho předachu šulske twarjenje.
W lěće 1993 zahajichu tež dźěła za zhotowjenje rjemjeslniskeho parka, w kotrymž je gmejski zarjad dźensa doma. Za wobraz wsy dóndźe z natwarom swjedźenišća k porjeńšenju. Tam běchu do toho zahrodki.

Dnja 1. januara 1994 powjetši so Njebjelčan gmejna, dokelž běchu so Pěskečenjo rozsudźili z Róžanta do Njebjelčić so zagmejnować dać.
Samsne lěto dósta cyrkwina wěža nowu zwóńcu.
Dnja 1. julija samsneho lěta přewza CSB nošerstwo nad pěstowarnju.
A samsne lěto wutwari so dróha mjez Njebjelčicami a Miloćicami a posadźa so ze 450 lipami.
Z wulkej nadźiju za nowe dźěłowe městna zwjazane bě w našim regionje poswjećenje Megalithoweje cyhelnicy dnja 26. awgusta 1994. Kak je so tónle projekt skónčił, kóždy wě.

1995 nasta pod farskej bróžnju parkowanišćo. Přestrěń za to přewostaji cyrkwinska wosada, wo wutwar postara so gmejna. Wot junija 2004 je na parkowanišću europski pomnik, kotryž su młodźi wuměłcy z wjacorych krajow zhotowili.

1996 dotwarichu rěznistwo w plahowarni rancow, z čimž so zastaranje ludnosće polěpši.Tohorunja 1996 swjećachu dwaj cyrkwinskej swjedźenjej. Cyrkwinski chór zhladowaše dźakliwje na 50lětne wobstaće a Měrćin Deleńk swjećeše we wjesnej cyrkwi swoju swjatočnu primicu.

1997 podpisa gmejna Njebjelčicy partnerske zrěčenje z městom Namysłowom (Pólska). Podpisa tehdyši měšćanosta Adam Maciag. Nimo toho kupi gmejna ležownosć Heldec domu. Dom přetwari so w dalšich lětach na přenocowarnju młodostnych a putnikow.

VI. mjezynarodny gmejnski swjedźeń 1997 swjećeše so hromadźe ze Sportowej jednotku Njebjelčicy składnostnje jeho 40lětneho wobstaća w času wot 11. - 13. julija.
Ćěłownju samsne lěto dokładnje přetwarichu a ponowichu. Wopomnjenske tafle za padłych II. Swětoweje wójny so w lěće 2000 postajichu.

Spomnić chcemy na tymle městnje tež na lěto swj. Měrćina w lěće 1997. Tam přewjedźe so wulka zběrka Njebjelčanow za wopory wulkeho powodźenja w Čěskej a Pólskej.

Tež 1997 zahajichu so dźěła za dróhu mjez Rólanami (Ruhland) a Porchowom. Planowane bě, zo wjedźe dróha bjezposrědnje nimo wsy, štož by było zwjazane z wulkimi poćeženjemi za wobydlerstwo. Gmejna zapoda na swoje kóšty přećiwne posudźenje, kotrež poskići změnjenu a za wobydlerjow a přirodu přijomnišu trasu. Wona bě skónčnje podłoha za dźensniši twar. Spomnjenjahódny na nowej dróze je mjez druhim fakt, zo natwari so tež móst za kolesarjow, kotryž zmóžni turistiski kolesarski zwisk mjez Kamjencom a Njebjelčicami.

1998 Přetwarichu dróhu Jana Skale a to dźensnišim žadanjam wotpowědnje.
Spočatk aprila 2000 załoži so Njebjelčan Kulturne a domizniske towarstwo z.t.. W Hlučinje (Čěska) podpisaštaj dnja 27. awgusta 2000 za gmejnu Njebjelčicy wjesnjanosta Tomaš Čornak a za Hlučin měšćanosta Petr Adamec partnerske zrěčenje.

W nowembrje 2000 přepoda so hłowna dróha po 5 měsačnym twarje za wobchad.
Dnja 14. julija 2002 podpisa so partnerske zrěčenje z gmejnu Ladánybene (Madźarska), zastupjenej z wjesnjanostu Sandorom Raczom. Podpisało bě so to w zwisku z XI. Mjezynarodnym gmejnskim swjedźenjom, kotryž so zdobom jako 1. Krabatowy swjedźeń swjećeše. Na tutym swjedźenju točeše prezident Sakskeho krajneho sejma, Erich Iltgen prěni króć "Krabatowy napoj".
Samsne lěto započa twarski dwór gmejny zběrać, chować a znowawužiwać zdźěla historiske twarske materialije. Podawk wosebiteho razu bě zawěrno přewjedźenje I. Mjezynarodneje wuměłskeje dźěłarnje w Njebjelčicach. Młodźi wuměłcy z wjacorych krajow podachu so na slědy Krabata. Rezultaty běchu na gmejnskim swjedźenju wobdźiwać.

Historiski šulski puć z Pěskec do Njebjelčic, kotryž su wobšěrnje ponowili, móže so lětsa zaso wužiwać. Jako prěni činjachu to gmejnscy radźićeljo zhromadnje z wjesnjanostu Tomašom Čornakom.
W lěće 2003 zapřijachu do oficialneho daletwarjenja južneje wobjězdki Kamjenca k A3 do planowanja Mišnjanskeho nadróžneho zarjada tež krajny zarjad za archeologiju a předstawizny. Namakachu na Miłočan přestrěnje zbytki tak mjenowaneje "zjawneje wsy", kotraž je we Łužicy lědma nańć. W samsnym lěće postaji so při planowanym pře- a wutwarje domskich nuznosć přizjewjenja změny pola gmejny. Z tym nima so jenož tu typiska architektura a twarske wašnje zachować, ale zdobom spěchować.

Lěto 2004 steji w znamjenju 700lětneho jubileja gmejny. Wjeršk bě bjez dwěla XIII. Mjezynarodny gmejnski swjedźeń. Tysacy wobydlerjow so na nim wobdźělichu a to zhromadnje z hosćimi z Francoskeje, Čěskeje, Pólskeje a Madźarskeje.

W času wot 28. aprila hač do 10. meje přewjedźe so w Njebjelčicach mjezynarodna młodźinska a wuměłska dźěłarnja. Młodźi wuměłcy z Čěskeje, Pólskeje, Madźarskeje, Němskeje a Rakuskeje swoje dožiwjenja za čas přebywanja w našej gmejnje wuměłsce wobdźěłachu. Wustajene twórby běchu za wopytowarjow magnet na našim gmejnskim swjedźenju.

Dalši wjeršk lěta 2004 bě přepodaće "Bjesady", štož dnja 7. junija lětsa knjez biskop Reinelt w přitomnosći prof. G. Milbradta, ministerskeho prezidenta Swobodneho stata Sakskeje, činješe.

115. narodniny Jana Skale běchu přičina za hnujace wopominanje před pomnikom pěstowarnje. Hosćo běchu mjez druhimi Jan Nuk, předsyda Domowiny a krajna radźićelka, Petra Kockert.

Dnja 27. junija 2004 přepodachu oficialnje přetwarjene twarjenja při sportnišću a farar Brězan je swjatočnje poswjeći. Njebjelčicy maja nětko kulturne srjedźišćo, w kotrymž su nimo młodźinskeho kluba tež frižer, wobchod za žiwidła, wulka seminarna rumnosć a dalše. Kluče dóstachu symbolisce knježna Kubašec za młodźinski klub, knjez Łušćanski za wohnjowu woboru a knjez Deleńk za sportowu jednotku.
Za mnohich lědma pytnyć bě přepodaće wodowotwodow do čisćernje w Němskich Pazlicach, štož skónčnje dowjedźe k polěpšenju ekologiskeje situacije w gmejnje. Wjele podawkow, runje w poslednich lětach njejsmy tu naspomnić móhli. Tu zjimane podawki njejsu tohodla dospołne.

Tu předpołožena chronika je myslena tež jako nastork do intensiwneho wobdźěłanja a přiswojenja našich wjesnych stawiznow.

awtor: Matthias Knobloch, 2004
přełožił: Achim Kowar, Miłoćicy

žórła k stawiznam Njebjelčic:

(Tute smy po słowje z němskorěčneje chroniki přewzali.)

Zehntregister von Nebelschütz, vor 1374 (Archiv St. Marienstern)
Schreiben der Äbtissin von St. Marienstern wegen des Bierkrieges 1587. (Stadtarchiv Kamenz)
Urbarium (Abgabenverzeichnis) des Klosters St. Marienstern von 1672. (Archiv St. Marienstern)
Dinggerichtsbuch des Klosters St. Marienstern von 1685 (Archiv St. Marienstern)
Kauffbriefe zu NebelschützStellenverzeichnis von Nebelschütz von 1750 (Archiv St. Marienstern)
Bericht von Pfarrer Kubasch über die Kirchenrenovierung 1907 (Pfarrarchiv Nebelschütz)
Adreß-Buch für den amtshauptmannschaftlichen Bezirk Kamenz i. Sa.
Ausgabe 1910 Nebelschütz

Impressum und Datenschutz | Impresum a šškit datow
Partnerojo: http://www.heldhaus.de | http://www.am-klosterwasser.de | http://www.krabatregion.de